DoxyPEP: wondermiddel, of toch niet?

Tekst: Thijs Albers

DoxyPEP is een samengestelde term van de woorden doxycycline (doxy) en post exposure profylaxis (PEP). Doxycycline is een bekend antibioticum. In Nederland wordt het voorgeschreven bij infecties van de luchtwegen, huid, darm en geslachtsorganen. Het wordt ook voorgeschreven als behandeling voor de ziekte van Lyme, malaria en Q-koorts.

De term post exposure profylaxe – kortweg PEP – kennen we voornamelijk als een kuur van hiv-remmers die vier weken lang moeten worden geslikt nadat je risico hebt gelopen op hiv.

De term DoxyPEP benoemt dus zowel een middel (doxycycline) als een methode (preventie van infectie). Er is inmiddels bewijs dat een enkele dosis doxycycline van 200mg binnen 24 uur na onbeschermde seks (of uiterlijk tot 72 uur) het risico op seksueel overdraagbare aandoeningen zoals chlamydia en syfilis kan verminderen, specifiek onder mannen die seks hebben met mannen (MSM).

-----

Kevin, 32 jaar, uit Amsterdam "Ik zie DoxyPEP niet alleen als mijn eigen bescherming, maar ook die van een ander. Mijn vorige huisarts wilde het niet voorschrijven; ik ben speciaal hierom van dokter veranderd. De laatste twee jaar had ik meer last van soa’s terwijl ik juist minder wisselende contacten had. Op een gegeven moment durfde ik amper nog seks te hebben uit angst dat ik weer iets zou oplopen. Dus toen ik over DoxyPEP las, dacht ik: dat is iets voor mij. Via-via hoorde ik dat mijn huidige huisarts het wel voorschrijft, als een van de weinigen. Het geeft me een gerust gevoel als ik na een date die pilletjes neem, en sinds die tijd heb ik – knock on wood – ook niks meer opgelopen. Ik hoop dat het breder beschikbaar komt; ik verwacht dat het aantal soa’s dan snel flink afneemt." 

-----

Effectief middel

DoxyPEP lijkt hiermee een effectieve interventie om chlamydia en syfilis onder belangrijke doelgroepen, zoals MSM en TGV, te verminderen. Studies tonen ook aan dat er onder MSM veel interesse bestaat voor het gebruik van DoxyPEP en dat het daadwerkelijk wordt voorgeschreven aan MSM in order meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Australië en een aantal Europese landen. Ook de Hiv Vereniging heeft van meerdere MSM met hiv gehoord dat zij geïnteresseerd zijn in DoxyPEP, het informele gebruik of het al voorgeschreven hebben gekregen van hun zorgverlener. Uit studies blijkt verder dat gebruikers DoxyPEP ervaren als effectief. Ook geven gebruikers aan dat DoxyPEP de kwaliteit van leven en het gevoel van controle over de seksuele gezondheid vergroot. Er lijkt geen of slechts een beperkt effect te zijn op het aantal sekspartners, het condoomgebruik of het hebben van chemsex. Tot slot lijken gebruikers niet veel bijwerkingen van de medicatie te ervaren, hoewel er incidenteel maag- en darmklachten voorkomen. Uit wetenschappelijke literatuur weten we dat bij langdurig gebruik van doxycycline er bijwerkingen als huidklachten en maag- en darmklachten worden gerapporteerd. 

-----

Fernando, 51 jaar, uit Almere "Soms heb ik een paar jaar geen last van soa’s, het volgende moment is het om de haverklap raak. Ik gebruik geen DoxyPEP, maar ik zou dat wel heel graag willen. We moeten terughoudend zijn met antibioticagebruik om het niet in te voeren. Ik denk, als ik naar mijn eigen situatie kijk, dat het ook heel veel antibioticagebruik kan schelen. Als ik nu iets heb, krijg ik meteen een dikke kuur of meerdere keren een prik in mijn bil. Dan denk ik: dat had ook met een paar pilletjes voorkomen kunnen worden. Bij PrEP heeft het ook lang geduurd voor het ingevoerd werd; sinds die tijd zijn er veel minder nieuwe hiv-diagnoses. In andere landen is allang gebleken dat DoxyPEP effectief is." 

-----

Het is aannemelijk dat een groot deel van de DoxyPEP die in Nederland wordt gebruikt zonder persoonlijk recept is verkregen. Dat is niet geheel zonder risico: ongeregelde toegang tot medicijnen kan leiden tot de aankoop van namaakgeneesmiddelen en geneesmiddelen van mindere kwaliteit. Dat heeft gevolgen voor de kwaliteit van de gezondheidszorg en de patiëntveiligheid.

Resistentie

In Nederland zijn zorgverleners voorlopig nog heel terughoudend met het voorschrijven van DoxyPEP. Zij vrezen dat bij herhaaldelijk en veelvuldig gebruik van DoxyPEP antibioticaresistentie kan optreden. Resistentie betekent dat bacteriën ongevoelig worden voor een antibioticum, waardoor behandelingen minder goed of helemaal niet meer werken.

Wetenschappelijk onderzoek

Inmiddels zijn er drie open-label gerandomiseerde klinische onderzoeken die aantonen dat DoxyPEP het voorkomen van chlamydia- en syfilisinfecties onder MSM en transgenders (TGV) met ongeveer 70% vermindert. Deze studies heten IPERGAY, DoxyPEP en DOXYVAC. Er zitten verschillen tussen de resultaten van de onderzoeken als het gaat om de werkzaamheid van DoxyPEP tegen gonorroe. Die verschillende resultaten worden vooral veroorzaakt door zaken als doseringsschema’s, therapietrouw en antibioticaresistentie.

-----

William, 62 jaar, uit Amsterdam "Vrienden nemen het sinds twee jaar voor me mee uit Thailand; daar kun je het gewoon kopen. Voor de prijs van een Amsterdams biertje heb je een voorraad voor een maand. Ik gebruik het niet na iedere date, maar vooral als ik een keer naar een seksfeest of in een darkroom ben geweest, of naar een gay sauna. Dat doe ik niet elke week, dus ik kan even vooruit. In het begin gebruikte ik het dagelijks, terwijl je er steeds twee dagen tussen moet laten zitten. Ik wist niet dat ik het verkeerd deed; dat is het nadeel als je het niet via een zorgverlener krijgt voorgeschreven. Je mist dan een stukje voorlichting. Gelukkig is het goed gegaan tot nu toe. Sinds ik DoxyPEP gebruik, heb ik geen soa meer gehad." 

-----

Onbeschermde seks

We weten ook dat er onder MSM in Nederland al sprake is van informele gebruik van DoxyPEP (zonder doktersadvies of doktersvoorschrift). Ook krijgen zorgprofessionals in de seksuele gezondheidszorg in toenemende mate vragen naar en over DoxyPEP. Er zijn echter ook zorgen over potentieel verstrekkende nadelen aan grootschalig DoxyPEP gebruik, zowel voor het individu als voor de volksgezondheid.

Goede toevoeging

De Hiv Vereniging ziet DoxyPEP als een goede toevoeging aan de bestaande preventiestrategieën om meer soa’s te voorkomen. Als je DoxyPEP wil gebruiken, dan adviseren we mensen met hiv dit te bespreken met hun hiv-behandelteam. We raden informele gebruik af, omdat bij verkeerd gebruik een groter risico op resistentie bestaat. Mocht je niet bij je hiv-team terecht kunnen, meld dit dan bij ons Servicepunt, zodat wij de behoefte onder onze achterban kunnen inventariseren.

Dit artikel is gepubliceerd in Plus #30, het ledenmagazine van de Hiv Vereniging.