
Aantal hiv-diagnoses in Nederland stijgt: "Achter de cijfers zitten mensen"
Sinds 2021 stijgt het aantal elk jaar, modelberekeningen voorspellen dat deze stijging de komende jaren aanhoudt. "We zien nu precies gebeuren waar we al enkele jaren voor waarschuwen", zegt Marc van der Valk, bestuurder bij SHM en internist-infectioloog in het Amsterdam UMC.
SHM kan hiv-diagnoses pas in haar database opnemen nadat mensen daar toestemming voor geven. Zo kan het dat de de stijging die in 2021 al is ingezet nu pas zichtbaar is geworden.
De toename zit vooral bij jonge mannen, geboren in 1990 of daarna, die seks hebben met andere mannen. Deze groep is goed voor ruim een derde van alle diagnoses; tien jaar geleden was dat nog zestien procent. "Die groep bereiken we onvoldoende met preventiemaatregelen", zegt Van der Valk.
Eerdere testuitslag nog negatief
Veel mensen die de afgelopen jaren een hiv-diagnose kregen, hebben zich eerder ook laten testen op hiv. Als iemand hiv-negatief test, is het gesprek dat volgt op die testuitslag een uitgelezen kans om te praten over preventie, stelt Van der Valk.
Soa Aids Nederland ziet verschillende drempels die mensen ervan weerhouden om hiv-preventiemiddel PrEP te gebruiken. PrEP zit niet in het basispakket en kost gebruikers zestien tot dertig euro per maand. Beleidsadviseur Sjoerd van Elsen van Soa Aids Nederland stelt dat achttien procent van de mannen die seks hebben met mannen (mede) daardoor geen PrEP gebruikt. Ook vrouwen, sekswerkers en mensen met een migratieachtergrond hebben extra laagdrempelige toegang tot testen en PrEP nodig.
Naar schatting weten 1.650 mensen in Nederland nu nog niet dat ze hiv hebben. Van de 26.000 mensen met hiv is negentig procent in zorg. Vorig jaar overleden negentien mensen aan aids, dat aantal is al jaren ongeveer gelijk.
Emotionele impact
Loek Elsenburg, voorzitter van de Hiv Vereniging, noemt de cijfers zorgelijk. "Achter de cijfers zitten mensen, elk met hun eigen verhaal. Iedere nieuwe infectie heeft een grote emotionele impact. Het maakt mensen een leven lang zorg- en medicatieafhankelijk, en die realisatie doet wat met mensen."
Als peersupportorganisatie ziet de Hiv Vereniging veel van die mensen. "Wij kunnen kort na de diagnose veel betekenen voor mensen in de verwerking van de eerste schok. Onze boodschap is dat je in Nederland uitstekend met hiv kunt leven en gezond oud kunt worden. Dankzij goede behandeling wordt het virus onderdrukt en is het niet meer seksueel overdraagbaar."
De vereniging pleit voor structurele aandacht voor seksuele gezondheid. "We hebben moeite met een klimaat waarin het bespreken van seksualiteit bij jongeren wordt geproblematiseerd en tegengewerkt. Elk jaar worden nieuwe jongeren seksueel actief; daarvoor is doorlopende voorlichting nodig. Jongeren laten zich bovendien niet meer eenvoudig in hokjes indelen, en de communicatie die op die hokjes is gericht, mist juist de jongeren die nu hiv oplopen."
Stigma heeft impact
Ook de kennis over PrEP kan beter. "Uit de cijfers blijkt dat een deel van de mensen met een diagnose tussen 2020 en 2025 de kennis miste om hun risico goed in te schatten. Bovendien valt een deel van de mensen met hiv soms uit zorg door hun levensfase of sociale omstandigheden. Wij zien het als onze taak om die mensen, in aanvulling op de hiv-behandelcentra, terug in zorg te krijgen."
Elsenburg: "Stigma is een grote driver van de hiv-epidemie in Nederland. Als hiv meer op de feitelijke impact werd beoordeeld en minder op morele vooroordelen, zou het veel gemakkelijker zijn om erover te praten. Onze ervaring is dat contact tussen mensen met hiv stigma vermindert. Daar zullen we ons dan ook onverminderd hard voor blijven inzetten. We hebben daarbij wel de medewerking, steun en ondersteuning nodig van onze bestaande en nieuwe samenwerkingspartners in de zorg, bij de overheid, gemeenten en andere maatschappelijke organisaties."
Beeld: artist impression HIV/AIDSmonument Amsterdam


