Onderzoek: een hiv-diagnose heeft negatief effect op werk en inkomen

Mensen met hiv  hebben vaker geen werk, werken minder uren en ontvangen minder inkomen. Vaker dan gemiddeld ontvangen zij een arbeidsongeschiktheids- of ziekte-uitkering. Deze effecten houden aan tot zeven jaar na de hiv-diagnose.

Economische gevolgen

De studie is uitgevoerd door onderzoekers van Stichting hiv monitoring (SHM), de Universiteit van Amsterdam (UvA) en het Amsterdam Research Centre for Health Economics and Management.

Voor het eerst zijn medische gegevens gekoppeld aan landelijke arbeidsmarktdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hierdoor konden de economische gevolgen van leven met hiv nauwkeurig in kaart worden gebracht.

De onderzoekers vergeleken 5.960 mensen met een hiv-diagnose tussen 2010 en 2022 met een controlegroep van 59.600 vergelijkbare personen uit de algemene bevolking. Uit de analyse blijkt dat na een hiv-diagnose:

• de kans op betaald werk met vier procent daalt
• het aantal gewerkte uren met vijf procent afneemt
• het inkomen met negen procent daalt
• de kans op een arbeidsongeschiktheids- of ziekte-uitkering met 46 procent stijgt

Minder inkomen

Gemiddeld verliezen mensen na een hiv-diagnose € 3.584 per jaar aan inkomen. Vóór de diagnose verdiende deze groep gemiddeld € 40.135 per jaar.

“Tot nu toe wisten we weinig over de economische gevolgen van leven met hiv,” zegt Andrei Tuiu, hoofonderzoeker en promovendus bij SHM en de UvA. “Met deze studie leveren we de eerste concrete, kwantitatieve schattingen van de impact op werk en inkomen.”

Late hiv-diagnose geeft meer impact

De onderzoekers keken ook naar verschillen tussen een tijdige en een late hiv-diagnose – wanneer het immuunsysteem al aanzienlijk is verzwakt.

De effecten blijken in beide groepen aanwezig, maar zijn sterker bij de groep mensen met een late hiv-diagnose. Bij deze groep:

• daalt de kans op werk met zes procent  (tegenover drie procent bij een tijdige diagnose)
• nemen gewerkte uren sterker af (zes procent tegenover vijf procent)
• stijgt de kans op een arbeidsongeschiktheids- of ziekte-uitkering met zestig procent (tegenover 37 procent)

Het inkomensverlies bedraagt in beide groepen ongeveer negen procent per jaar. “De arbeidsmarktgevolgen zijn aanzienlijk, ongeacht het moment van diagnose, maar duidelijk groter bij mensen die laat worden gediagnosticeerd,” aldus Tuiu.

Brede maatschappelijke gevolgen

Volgens Marc van der Valk, bestuurder van Stichting hiv monitoring (SHM) en internist-infectioloog bij Amsterdam UMC, laten de resultaten zien dat de impact van hiv verder reikt dan gezondheid alleen.

“Voor het eerst is de economische impact van leven met hiv in Nederland concreet en meetbaar in kaart gebracht. Opvallend is dat de gevonden effecten ook optreden bij mensen die tijdig worden gediagnosticeerd, aangezien in dat stadium van de infectie de effecten op de  lichamelijke gezondheid vaak beperkt zijn.”

“De studie maakt op deze manier heel duidelijk dat hiv ook minder zichtbare, maatschappelijke consequenties heeft. Daarom is het belangrijk dat de bevindingen breed worden gedeeld om het hiv-preventiebeleid en initiatieven voor vroege opsporing in Nederland te versterken."

Meer onderzoek nodig

Pieter Brokx, directeur van de Hiv Vereniging, noemt de uitkomsten van het onderzoek zorgelijk. "Wel roept het ook vragen op. De aanname is dat de afname in gewerkte uren en minder inkomen een gevolg zijn van een slechtere gezondheid. Die conclusie kun je niet één op één trekken. Wellicht maken mensen na een hiv-diagnose andere keuzes in hun leven en krijgt werk minder prioriteit. Het zou interessant zijn om hier inzicht in te krijgen, daar is dieper onderzoek voor nodig." 

Menno Pradhan, professor bij de UvA en VU School of Economics, benadrukt het belang van samenwerking tussen disciplines: “Dit onderzoek laat zien wat interdisciplinaire samenwerking kan opleveren. Door methoden uit de arbeidseconomie toe te passen op data van SHM – een organisatie met diepgaande kennis van de hiv-epidemie in Nederland – verkrijgen we nieuwe inzichten in de bredere gevolgen van leven met hiv.”