Reactie op Troonrede: maak van preventie werkelijk prioriteit, de hiv-community staat klaar

Prinsjesdag 2026 klonk als een belofte: preventie, bestaanszekerheid, een zorgstelsel dat ook morgen nog werkt. Mooie woorden, vooral doen. Maar hoe?

Voor de hiv-community—met veertig jaar strijd, verlies, wetenschap en activisme achter de rug—is één les onwrikbaar gebleken: preventie werkt pas als je mensen eerst weet te bereiken.

Met de beschikbaarheid van een beleidsstuk, folder of pil alleen ben je er nog niet. Het vraagt om veel meer.

Een betaalbaar dak boven je hoofd, werk dat jou niet diskwalificeert, een inkomen dat toereikend is om niet in de schulden te belanden, de zekerheid dat je niet wordt buitengesloten om wie je bent of wat je hebt. Voorwaarden voor een leven waarin je niet voortdurend hoeft te vechten voor je plek in de samenleving.

Geen simpele formule

Voor hiv-preventie bestaat geen simpele formule. We weten wat werkt: testen, snelle diagnostiek, behandeling, betrouwbare informatie, PrEP, en de kennis dat een niet meetbaar virus gelijk staat aan een virus dat niet meer overdraagbaar is. Kortweg: n=n;  wanneer hiv door behandeling duurzaam onderdrukt is, kan het niet meer seksueel worden overgedragen. Ook dat is preventie: hiv behandelen is hiv voorkomen.

Maar juist die eerste stap—die test, dat gesprek, ontvankelijk zijn voor die diagnose—is niet vanzelfsprekend. Mensen ondergaan een hiv-test met angst en beven, als ze de test al aandurven.

Deze angst is vaak gevoed en gestut door schaamte en stigma. Het beeld dat mensen hebben over hiv, past niet bij het beeld dat ze hebben over zichzelf (en ook niet bij wat hiv vandaag de dag is: een aandoening waarmee prima te leven is). Vaak is simpelweg de drempel naar de huisarts of GGD te hoog. Of er zijn andere, grotere zorgen: een dak boven het hoofd, eten op tafel, veiligheid—vandaag, en morgen weer.

Kracht van de community

Hier komt de kracht van de hiv-community om de hoek kijken. Decennialang hebben wij gewerkt met laagdrempelige, stigmavrije informatie, zelftesten, peersupport en begeleiding naar zorg. Wij kennen de vragen die niet in een spreekkamer worden gesteld. Wij weten dat soms iemand eerst gewoon binnen moet kunnen lopen alleen om te praten, voordat een hiv-test überhaupt ter sprake komt. Dat is geen mislukte preventie. Dat is preventie.

De zogeheten '95-95-95-doelstellingen' die ten aanzien van hiv zijn geformuleerd, zijn netjes binnen handbereik: 95 procent van de mensen met hiv kent hun status, 95 procent daarvan krijgt behandeling, en bij 95 procent van hen is het virus onderdrukt.

Verleg de focus

De tijd is aangebroken om de focus te verleggen naar de groep die overblijft. Want de doelstellingspercentages tellen op tot vijftien procent bij wie om heel uiteenlopende redenen hiv niet wordt onderdrukt; een aanzienlijke groep, alle goede bedoelingen ten spijt. 

We moeten daarom scherper kijken naar wie we missen. Wie denkt dat hiv niet over hen gaat? Wie herkent zich niet in onze campagnetaal? Wie durft niet te testen? En wie heeft vandaag simpelweg andere prioriteiten?

Hiv-beleid raakt direct aan bestaanszekerheid. Een pil kan hiv onderdrukken, maar lost geen dakloosheid op. Geen schulden. Geen discriminatie op het werk. Geen eenzaamheid. Geen stigma. Goede hiv-zorg kijkt naar de hele mens—niet alleen naar het virus.

Democratie, zo klonk het in de Troonrede, is meer dan de helft plus één. Dat geldt ook voor gezondheidszorg. De geschiedenis van hiv heeft laten zien wat er gebeurt wanneer mensen worden genegeerd, gestigmatiseerd of als probleem worden behandeld. Maar diezelfde geschiedenis toont ook de kracht van communities. Mensen met hiv en hun bondgenoten organiseerden zich, eisten onderzoek, medicijnen, informatie en toegang tot zorg. Ze bestreden stigma en zorgden voor elkaar toen systemen dat niet deden.

Wij staan klaar 

Als preventie werkelijk een politieke prioriteit wordt, staat de hiv-community klaar. Niet als sluitstuk van beleid, maar vanaf het begin. Wij weten hoe je mensen bereikt die niet vanzelf binnenlopen. Wij weten wat stigma doet. Wij weten wat n=n werkelijk betekent in iemands leven. 

Preventie vraagt om beleid. Maar preventie gaat om mensen. En niemand mag daarbij uit beeld raken. Want als we één ding hebben geleerd in ruim veertig jaar hiv, is het dit: je kunt geen levens redden van mensen die onzichtbaar zijn.

Dinah Bons
Belangenbehartiger maatschappelijke en juridische zaken bij de Hiv Vereniging

 (Foto: Greg The Photographer. Afgebeeld: de vrijwilligers van het Servicepunt van de Hiv Vereniging)